• Visualisatie vanuit Bijgaardepark (c) BOGDAN & VAN BROECK, NEY & Partners, LAND landschapsarchitecten en VK Engineering
  • Visualisatie vanuit Wijgaard (c) BOGDAN & VAN BROECK, NEY & Partners, LAND landschapsarchitecten en VK Engineering
  • Visualisatie vanuit Biotope (c) BOGDAN & VAN BROECK, NEY & Partners, LAND landschapsarchitecten en VK Engineering

Cohousers Bijgaardehof dienen bouwaanvraag in

20 04 2018

59 gezinnen en een wijkgezondheidscentrum dienden zopas een bouwaanvraag in voor de herbestemming van de oude Malmarfabriek. Vlak bij station Dampoort vormen ze samen het grootste cohousingproject van het land. Een mix van generaties bouwt er binnenkort eigen woningen met een hint naar het historisch verleden van de site. Mede dankzij de steun van de Stad Gent wordt het een duurzaam voorbeeldproject.

Wat voorafging

Ruim 20 jaar geleden, in 1997, kwam de zogenaamde Malmarfabriek vlak bij station Dampoort leeg te staan. De site had al snel te lijden onder gekende leegstandproblematieken zoals vandalisme en sluikstort. Onder impuls van de Stad Gent en sogent -het Gentse stadsontwikkelingsbedrijf- kreeg de plek gaandeweg een nieuwe invulling.

Met het Bijgaardepark kreeg de buurt er een gevarieerd en avontuurlijk park bij. Buurtbewoners konden hun tuin uitbreiden, er kwam een nieuwe woonkavel en het voormalige stationsgebouw langs de Forelstraat werd tot kinderdagverblijf omgetoverd. De herbestemming van het oude fabrieksgebouw wordt nu het sluitstuk van de transformatie van de site. Het project maakt deel uit van het stadsvernieuwingsproject En Route, waarmee de Stad Gent van de wijken Dampoort en Sint-Amandsberg buurten wil maken waar het ook in de toekomst goed wonen is.

- Sven Taeldeman, schepen van Stadsontwikkeling, Ruimtelijke Planning en Wonen en voorzitter van sogent

In 2015 lanceerde het stadsontwikkelingsbedrijf een oproep om geïnteresseerde toekomstige bewoners voor de woonontwikkeling te vinden. Al snel vormden zich drie cohousinggroepen (De Spore, Wijgaard en BioTope) en wilde ook het wijkgezondheidscentrum Kappellenberg zijn schouders onder het project zetten.

Sindsdien werkten de groepen intensief samen om met sogent en het ontwerpteam BOGDAN & VAN BROECK, NEY & Partners, LAND landschapsarchitecten en VK Engineering een bouwaanvraag uit te werken.

De bouwaanvraag

Het ontwerp van de nieuwe woonontwikkeling vertrekt vanuit het behoud van het industrieel-historische karakter van de voormalige fabriek. De bestaande bakstenen buitenmuren blijven behouden als herinnering aan het industriële verleden. Binnenin wordt er een unieke woon- en werkplek gecreëerd rond een centrale binnentuin die ook enkele bestaande vakwerken en sheddaken incorporeert.

Rond de centrale binnentuin worden drie nieuwe gebouwen ingepast. In het westelijke gedeelte komen de 25 gezinnen van cohousinggroep Wijgaard, bovenop de gezamenlijke parking en het wijkgezondheidscentrum Kapellenberg. Het zuidelijke volume is voorbehouden voor de vijftien gezinnen van cohousinggroep De Spore. In het oosten wonen binnenkort de negentien gezinnen van cohousinggroep Biotope.

De collectiviteit, eigen aan cohousingprojecten, manifesteert zich hier in verschillende lagen. Naast de eigen woning, heeft ieder gezin toegang tot een collectieve binnen- en buitenruimte binnen de eigen groep. Bovendien zijn er ook ruimtes die gedeeld worden over de groepen heen, zoals de parking, een gemeenschappelijke polyvalente ruimte en de verschillende tuinen tussen de gebouwen en bestaande fabrieksmuren in. De natuur verbindt de oude en de nieuwe elementen en verankert het project in diens directe groene omgeving.

- Bogdan & Van Broeck Architecten

Elke cohousinggroep is verschillend en heeft zijn eigen aandachtspunten. Bij cohousinggroep Wijgaard zijn er niet enkel gemeenschappelijke ruimtes om samen te koken en te eten, maar ook een gedeelde boekenkast waar vergeten lectuur nieuwe lezers vindt, een dakterras met uitzicht en ook een coworkingruimte. Groep Wijgaard wil op die manier een plek creëren waar het fijn is om wonen en werken te combineren.

Cohousinggroep BioTope is een groep die verschillende generaties bevat, waarin zowel alleenstaanden als gezinnen met kinderen een thuis vinden. Vanuit hun ecologische visie over wonen en leven in de stad, zetten zij in op milieubewust bouwen, consuminderen, delen, auto-arm leven en een dakmoestuin. Daarnaast wordt minstens een van hun woonunits via verhuur opengesteld voor erkende vluchtelingen.

Onze groep BioTope startte meer dan twee jaar geleden. En het echte werk moet nog beginnen! Het waren twee stevige jaren, waarin we met vallen en opstaan veel bijgeleerd hebben, en elkaar ook echt leerden kennen. We zijn een erg diverse groep met zowel gezinnen als alleenstaanden, jongere en minder jongere BioTopers 'tegare'. Dat we op deze bijzondere plek mogen cohousen en het project zelf vanaf het begin vorm kunnen geven, voelt als een echte buitenkans, ook al vergt het heel veel tijd en energie.

- Sophie Van Daele, cohouser van de groep BioTope

Cohousinggroep De Spore tot slot is niet aan zijn proefstuk toe. Zij dienden reeds een kandidatuur in voor een ander cohousingproject in Sint-Amandsberg in de Jean Béthunestraat. Zij moesten toen nipt het onderspit delven, maar vonden in het project Bijgaardehof een volwaardig alternatief om hun gemeenschappelijke droom te realiseren: een prachtig cohousingproject in het groen, dichtbij de stad.

Als alles goed verloopt, wordt de vergunning verwacht in het najaar en kunnen de groepen aan het einde van dit jaar aan het bouwavontuur beginnen. De werken zullen vermoedelijk twee jaar duren. De bewoners hopen om in 2020 hun intrek te nemen in het gerealiseerde Bijgaardehof.

Extra subsidie

In Bijgaardehof wordt ook de energievoorziening collectief én hernieuwbaar. Reeds van bij het begin van het project sprong de Stad Gent mee op de kar om samen met het ontwerpteam, de bewoners en toekomstige gebruikers een collectief energieconcept uit te werken. Een eerste subsidie van de Stad Gent ten bedrage van 7.500 euro liet toe om een energiestudie uit te voeren naar een mogelijke optimalisatie tussen combinaties van gebouwschilmaatregelen, ventilatie- en energietechnieken. Daaruit bleek dat collectieve grondboringen, gecombineerd met een warmtepomp per groep, een ventilatiesysteem D en laagenergie- of passiefbouw als de meest optimale combinatie uit de bus kwam.

De Stad Gent geeft de cohousers nu nog een extra duw in de rug met een bedrag van 100.000 euro als ze investeren in een collectief BEO-veld of in hybride zonnepanelen. Een collectief BEO-veld is alleszins al voorzien in de bouwaanvraag. Een BEO-veld staat voor Boorgaten Energie Opslag. Het systeem gebruikt de warmte uit de grond om de gebouwen te verwarmen en te koelen. Het BEO-veld in het cohousingproject Bijgaardehof zal bestaan uit 45 boringen van maar liefst 148 meter diep.

Via dit project willen we collectieve hernieuwbare energiesystemen een duw in de rug geven. Het is een mooi voorbeeld van onze verwarmingsrevolutie: verwarmen zonder fossiele brandstoffen. En dat in een woonproject. Dit project toont aan hoe we onze ambitie van klimaatneutraliteit naar 2050 toe kunnen waarmaken.

- Tine Heyse, schepen van Milieu, Klimaat, Energie en Noord-Zuid

Alle woningen op de site zijn BEN-woningen, bijna energieneutraal dus. Daarnaast is er door de bewoners bewust gekozen om geen gas te voorzien op de site en het regenwater maximaal te hergebruiken. De bewoners hebben zich ook geëngageerd om een minimaal aantal wagens te gebruiken en te investeren in enkele deelwagens. Dat alles kadert binnen een duurzaam en sociaal geëngageerde manier van wonen, gericht op de toekomst.

Naast de steun van de Stad Gent en sogent kon het project ook rekenen op financiële steun van de Provincie Oost-Vlaanderen tijdens de opmaak van het masterplan.

Uitbreiding Bijgaardepark

Samen met de buurt kijken de toekomstige bewoners ook reikhalzend uit naar de uitbreiding van het aangrenzende Bijgaardepark. Het definitieve ontwerp voor het park is immers klaar. Een deel van de oude fabriek wordt gebruikt om het bestaande Bijgaardepark uit te breiden. Daarbij wordt het industriële karakter van de plek bewaard: de muren en originele spantstructuur blijven (deels) behouden en dienen als basis voor klimplanten. Tussen de muren komt een varentuin waar men in de luwte van de stad kan genieten van het groen. Ook het moestuinenproject van vzw De Bijgaard krijgt een definitieve plek op de site en zal op termijn een meer publiek karakter krijgen.

En wat met de vleermuizen?

Na jaren leegstand vestigden zich in de Malmarfabriek ook andere bewoners: in de kelder huist momenteel een kolonie vleermuizen. Deze nuttige diertjes zijn erg zeldzaam en daarom Europees beschermd. Om te verzekeren dat de vleermuizen ook tijdens en na de bouw van het cohousingproject en de aanleg van het park hun weg vinden naar de kelders, werd ook een ecoloog bij het dossier betrokken. In het parkontwerp werden tal van kleine ingrepen opgenomen om het de vleermuizen naar hun zin te maken: windluwe plekjes, een natte kelder en aangepaste planten. Ook de timing van de aanleg wordt bepaald door de vleermuizen: de grotere infrastructuurwerken zullen pas uitgevoerd worden als ze, na een deugddoende winterslaap, in het voorjaar uitgevlogen zijn.

Een nieuwe toekomst voor het Wintercircus

Een nieuwe toekomst voor het Wintercircus

Een nieuwe toekomst voor het Wintercircus